สถานีวิจัยลำตะคอง

สถานีวิจัยลำตะคอง ตั้งอยู่เลขที่ 333 หมู่ 12 ตำบลหนองสาหร่าย อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา บนถนนมิตรภาพ บริเวณหลักกิโลเมตรที่ 76 มีพื้นที่ดำเนินการ 740 ไร่ อยู่ไม่ไกลจากอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ และใกล้กับเขื่อนลำตะคอง หนึ่งในลำน้ำสายสำคัญของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

สังกัดและสถานะ

เป็นหน่วยงานในสังกัดศูนย์เชี่ยวชาญนวัตกรรมเกษตรสร้างสรรค์ (ศนก.) ภายใต้กลุ่มวิจัยและพัฒนาด้านอุตสาหกรรมชีวภาพ ของสถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย (วว.) ซึ่งเป็นรัฐวิสาหกิจในกำกับกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)

การก่อตั้ง

สถานีวิจัยลำตะคองก่อตั้งอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 14 ธันวาคม พ.ศ. 2541 ในปีเดียวกับที่ วว. ก่อตั้งสำนักรับรองระบบคุณภาพ (สรร.) ขึ้นด้วย โดยมีวัตถุประสงค์หลัก 2 ประการ คือ

1. เป็นพื้นที่สำหรับดำเนินการวิจัยด้านการเกษตร
2. เป็นพื้นที่สำหรับการถ่ายทอดเทคโนโลยีสู่ชุมชนและสังคม

สถานีฯ ไม่ใช่หน่วยงานภาคสนามแห่งแรกของ วว. ในจังหวัดนครราชสีมา เพราะก่อนหน้านั้นกว่า 30 ปี วว. ได้ก่อตั้งสถานีวิจัยสิ่งแวดล้อมสะแกราชขึ้นแล้วเมื่อวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2510 บนพื้นที่ 48,800 ไร่ เพื่อวิจัยระบบนิเวศป่าแล้งเขตร้อน ซึ่งภายหลังได้รับการรับรองจาก UNESCO ให้เป็นแหล่งสงวนชีวมณฑลแห่งแรกของประเทศไทย ทำให้นครราชสีมาเป็นจังหวัดที่มีสถานีวิจัยภาคสนามของ วว. ถึงสองแห่ง

ภารกิจและเป้าหมาย

สถานีฯ มุ่งวิจัย พัฒนา และถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านการเกษตร ควบคู่ไปกับการสร้างจิตสำนึกด้านการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และพัฒนาให้เป็นแหล่งเรียนรู้ด้านงานวิจัยเพื่อนำไปสู่เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน ครอบคลุมงานด้านการผลิตพืช การเพาะเลี้ยงแมลงเศรษฐกิจ การถ่ายทอดเทคโนโลยี ตลอดจนบริการสถานที่พักและสัมมนา

อาคารเฉลิมพระเกียรติ — เรือนกระจกหลังที่ 1

จัดสร้างขึ้นเพื่อเฉลิมพระเกียรติเนื่องในโอกาสมหามงคลที่สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเจริญพระชนมายุ 60 พรรษา มีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านพฤกษศาสตร์ กีฏวิทยา การอนุรักษ์พันธุกรรมพืช และความสัมพันธ์ของแมลงกับการเกษตรและสิ่งแวดล้อม นับเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านเกษตรและพฤกษศาสตร์แห่งใหม่ของประเทศไทย ภายในแบ่งพื้นที่จัดแสดงพันธุ์พืชเป็น 6 โซน

• ไม้หายาก
• ไม้อิงอาศัยและกล้วยไม้
• ไม้เขตอบอุ่น ไม้อัลไพน์ และไม้จากยอดดอย
• ไม้น้ำ
• ไม้ทะเลทรายและไม้อวบน้ำ
• พืชวิวัฒนาการต่ำ

อาคารเฉลิมพระเกียรติ — เรือนกระจกหลังที่ 2

แบ่งการจัดแสดงเป็น 2 ส่วน ส่วนแรกจัดแสดงวิวัฒนาการของพืชตามหลักอนุกรมวิธานพืชสมัยใหม่ แบ่งพื้นที่ตามประเภทการใช้ประโยชน์ ได้แก่ พืชวิวัฒนาการต่ำและพืชใบเลี้ยงคู่โบราณ พืชใบเลี้ยงเดี่ยวและใบเลี้ยงคู่ พืชเกียรติประวัติไทย พืชหายากและพืชเฉพาะถิ่น พืชสมุนไพรเครื่องเทศ และพืชเครื่องดื่ม

ส่วนที่สองคือ ศูนย์อนุรักษ์แมลงเขตร้อน (Tropical Insect Sanctuary) พิพิธภัณฑ์แมลงลักษณะโดม จัดแสดงทั้งแมลงมีชีวิตปล่อยอิสระ แมลงในกรง และตัวอย่างแมลงสตัฟฟ์

บทบาทด้านการท่องเที่ยวและบริการในปัจจุบัน

สถานีฯ ได้พัฒนาเป็นหนึ่งในจุดเช็คอินยอดนิยมของจังหวัดนครราชสีมาในรูปแบบการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ ด้วยความพร้อมด้านที่จอดรถ ห้องประชุมสัมมนา และที่พัก มีโปรแกรมนำชมเชิงกิจกรรมสำหรับนักท่องเที่ยว เช่น โปรแกรม Flora Tale ซึ่งพานักท่องเที่ยวเดินฐานเรียนรู้ต่าง ๆ รวมถึงฐาน Amazing bug encounter: อัศจรรย์โลกของแมลง ในอาคาร Tropical Insect Sanctuary

นอกจากนี้ ในช่วงเทศกาลปีใหม่ 2568 (27–31 ธันวาคม 2567) วว. ยังได้เปิดสถานีวิจัยลำตะคองเป็นจุดพักรถต้อนรับประชาชนที่เดินทางกลับภูมิลำเนา